امروزه، علیرغم ایجاد تغییرات عمیق در فرهنگ و شیوه های زندگی بسیاری از افراد در رویارویی با مسائل زندگی، فاقد توانایی های لازم و اساسی هستند و به همین دلیل در مواجهه با مسائل و مشکلات زندگی آسیب پذیر شده اند.
انسان برای مقابله سازگارانه با استرس ها، موقعیت های زندگی و کشمکش‌های آن به راهکارهایی نیاز دارد که وی را در کسب این توانایی تجهیز نماید.
این راهکارها نظیر شناخت عواطف و رفتارها در قالب ساختارهایی مانند عزت نفس، توانایی حل مسئله، مقابله، درک از خود مهارت‌های اجتماعی و بین فردی تجلی می یابد.
منظور از مهارت‌های زندگی، آن گروه از توانایی های روانی- اجتماعی است که افراد را برای مقابله موثر و پرداختن به کشمکش ها و موقعیت‌های زندگی یاری می بخشد و سازگاری وی را بیشتر می نماید.
اهداف مهارت‌های زندگی
تقویت اعتماد به نفس، تقویت روحیه مشارکت و همراهی رشد و تقویت روابط انسانی، ایجاد روحیه مقاومت در برابر تبلیغات مسموم، کمک به شناسایی و بیان احساسات، تأمین سلامت جسمی و بهداشت روانی، تقویت مهارت‌های ابتدایی، تقویت روحیه همزیستی حالت آمیز، ارتقاء سازگاری با خود و دیگران.
انواع مهارت‌های زندگی
سازمان بهداشت جهانی مهارت‌های زندگی را با عناوین دهگانه زیر مشخص نموده است.
مهارت‌های خودآگاهی، مهارت همدلی، مهارت روابط بین فردی، مهارت ارتباط موثر، مهارت مقابله با استرس، مهارت مدیریت بر هیجانها، مهارت حل مسئله، مهارت تصمیم گیری، مهارت تفکر خلاق و مهارت تفکر نقادانه
مهارت خودآگاهی
خودآگاهی، توانایی شناخت خود و آگاهی از خصوصیات، نقاط ضعف و قون، خواسته ها، ترس ها و انزجارهاست. این مهارت پیش شرط ضروری روابط اجتماعی و روابط بین فردی موثر و همدلانه است.
مهارت همدلی:
همدلی یعنی اینکه فرد بتواند زندگی دیگران را حتی زمانی که در شرایط آن قرار ندارد، درک کند.
همدلی روابط اجتماعی را بهبود می بخشد و به ایجاد رفتارهای حمایت کننده و پذیرنده، نسبت به انسان‌های دیگر منجر می‌شود. مهارت روابط بین فردی:
این توانایی به ایجاد روابط بین فردی مثبت و موثر افراد با انسان‌های دیگر کمک می‌کند و در حقیقت مهارت ایجاد و ابقای روابط دوستانه است.
مهارت ارتباط موثر:
این توانایی به فرد کمک می‌کند تا بتواند بصورت کلامی یا غیرکلامی و مناسب با فرهنگ، جامعه و موقعیت، نظر خود را بیان نماید.
با این مهارت فرد می‌تواند، نظرها، عقاید، خواسته ها، نیارها و هیجان‌های خود را ابراز کند.
مهارت تقاضای کمک و راهنمایی از دیگران در مواقع ضروری، از عوامل مهم یک رابطه سالم است.
مهارت مقابله با استرس
این توانایی شامل شناخت استرس های مختلف زندگی و تأثیر آنها بر افراد است و فرد را قادر می‌سازد تا با اعمال و موضع گیری‌های خود فشار و استرس را کاهش دهد.
مهارت مدیریت هیجانها
این توانایی فرد را قادر می‌سازد تا هیجانها را در خود و دیگران تشخیص دهد، نحوه تأثیر هیجان ها بر رفتار را بداند و بتواند واکنش مناسبی به هیجان‌های مختلف نشان دهد.
اگر با حالات هیجانی مثل غم، خشم و یا اضطراب درست برخورد نشود، این هیجانات تأثیر منفی بر سلامت جسمی و روانی خواهد گذاشت.
مهارت حل مسئله
این توانایی فرد را قادر می‌سازد تا بطور موثری مسائل زندگی را حل نماید، زیرا اگر حل نشده باقی بمانند، استرس روانی ایجاد می‌کنند که به فشار جسمانی نیز منجر می‌گردد.
مهارت تصمیم گیری
این توانایی به فرد کمک می‌کند تا به نحو موثری در مورد مسائل زندگی تصمیم گیری نماید، جوانب مختلف انتخاب برای بررسی و پیامد هر انتخاب را ارزیابی کند.
مهارت تفکر خلاق
این نوع تفکر هم به حل مسئله و هم به تصمیم گیری مناسب کمک می‌کند. این مهارت فرد را قادر می‌سازد تا مسائل را از ورای تجربه مستقیم خود دریابد و حتی زمانی که مشکلی وجود ندارد و تصمیم گیری خاصی مطرح نیست، با سازگاری و انعطاف بیشتر به زندگی روزمره بپردازد.
مهارت تفکر نقادانه
تفکر نقادانه، توانایی تحلیل اطلاعات و تجارب است. آموزش این مهارت، فرد را قادر می‌سازد تا در برخورد با ارزش ها، فشار گروه مقاومت کند و از آسیب های ناشی از آن در امان بماند.
نقش مهارت‌های زندگی در ارتقای بهداشت روانی
آموزش مهارت‌های زندگی، فرد را قادر می‌سازد تا دانش ها، ارزش ها و نگرش ها را به توانائی‌های باالفعل تبدیل کند.
مهارت های زندگی توانایی هایی است که فرد را قادر می‌سازد، انگیزه و رفتار سالم داشته باشد.
مهارت‌های زندگی بر ادراک فرد از کفایت خود، اعتماد بنفس و عزت نفس اثر دارد.
پایان مقاله