در مشاوره دو ضرر که هیچگونه ارتباطی با یکدیگر ندارند، برای حل یک بحران یا مشکل و یا تصمیم گیری در مورد مسائل شخصی و خصوصی با هم ملاقات می‌کنند.
تعریف ۱: به مراجع فرصت می‌دهد راه‌های کنار آمدن با مشکل را کشف و منابع درونی خود را بشناسد تا زندگی بهتری را با توجه به شرایطش داشته باشد.
تعریف ۲: مشاوره یک فرایند کمک است که تأکید بر مبنای ارتباط دارد.
تعریف ۳: مشاوره به افراد برای کنار آمدن با مشکلات کمک می‌کند.
تعریف اصلی و اختصاصی WHO
مشاوره گفتگویی رو در رو بین مراجعه کننده و یک فرد که وظیفه مراقبت از انسان‌ها را بعهده دارد (مشاور) است که با هدف کمک به کنار آمدن با مشکلات (ایدز) و فائق آمدن بر هیجانات فعالیت می‌کند.
مشاوره هم علم است و هم هنر. هنر بدلیل آنکه شخصیت و مهارت‌های مشاوره در آن نقش دارد و علمی است بدلیل آنکه اصول زیر بنایی دارد.
انواع مشاوره:
- مشاوره در بحران crisis counseling
- مشاوره حل مشکل Problem-solving counseling
- مشاوره تصمیم گیری decision-making counseling
مشاوره در بحران: اصولاً هر حادثه ای که فرد برای خود به بحران تعبیر کند، در واقع برای آن شخص یک بحران بشمار می‌رود. بدلیل اینکه عفونت HIV یا ایدز، تهدید کننده بقاء زندگی بوده و ننگ اجتماعی بدنبال دارد. از مشاوره در بحران استفاده می شود. یک بحران از چهار عنصر زیر تشکیل می‌شود، ضربه یا شوک، واکنش، کناره گیری و پذیرش.
مشاوره حل مشکل: بر حمایت عاطفی و همدلی مبتنی است و بر برنامه ریزی همزمان برای پیشگیری از انتقال و روش‌های مقابله با واکنش‌های عفونت HIV متمرکز است.
مشاوره حل مشکل در موارد زیر به فرد یاری می‌رساند:
- فهم طبیعت بیمار
- تغییر رفتار جهت حفظ خود و سایرین
- اندیشه در مورد اثر بیماری بر زندگی روزمره
- کسب و تقویت مهارت‌های فردی برای رویارویی با بحران
- ارزیابی توانایی‌های حل مشکل فرد در گذشته و حال
مشاوره تصمیم گیری: به فرد کمک می‌کند تا تمرکز لازم برای تصمیم گیری در موارد آزار دهنده ولی لازم را بدست آورد و بتواند در موارد زیر تصمیم لازم را اتخاذ نماید.
- در مورد این وضعیت با چه کسانی، چگونه و در چه زمانی صحبت کند.
- چگونه مسائل حقوقی، مالی و یا موارد دیگر مانند ارث را اداره کند.
- از چه کسانی جهت فراهم کردن حمایت عاطفی و مراقبت فیزیکی کمک بگیرد.
- چه تغییراتی در رژیم غذایی یا روش‌های زندگی خود بدهد تا به حداکثر سلامتی برسد.
اصولاً هر سه نوع مشاوره با همدیگر همبستگی درونی دارند و هر شیوه با توجه به نیاز فرد در هر زمان انتخاب می‌گردد و هر شیوه به دفعات در مورد شخص یا یک خانواده استفاده می‌شوند.
مهارت‌های مشاوره:
- شنیدن فعال و تماس چشمی: مشاور باید مهارت‌های گوش دادن و سئوال کردن خود را در دستیابی به مشکلات حاد بکار بندد. Eye contact – Active Listening
- تشویق مراجع برای گفتگو و بیان مشکلات: اصول گفتگو با افراد بیگانه در مورد مسائل شخصی ممکن است هراس انگیز یا تهدیدکننده باشد. Encouraging
- تصدیق شناسایی: در صورت لزوم مشاور باید جریان مشاوره را به اختصار توضیح دهد. Recognizing
- آموزش: اطلاعاتی که در مشاوره مورد بحث قرار می‌گیرد، می بایست مشخص، متمرکز و هدفمند باشد. Acknowledging
- پرسش سوالات موثر: برای حمایت عاطفی افراد، مشاور باید ارزشها، نگرش‌های شخصی توجه کند.
- هم احساس شدن با بیمار: مشاور باید مراقب تأثیر منفی نگرشها، تعصبات و قضاوت‌های خود بر رابطه مشاوره باشد.
- احترام گذاشتن: مشاور بایستی به مراجع اهمیت داده و از وی مراقبت نماید.
- روشن سازی: مشاوره باید فرآیند مشاوره را با ذکر مثال‌هایی توضیح دهد و درباره هراس فرد از مشاوره به گفتگو بپردازد.
- ارتباط دادن موضوعات: بطور کل مشاور بایستی اداره جلسات را بعهده داشته باشد و در مورد مسائل مورد بحث ارتباط منطقی برقرار نماید. Connecting
- تکرار مطالب گفته شده: مشاور باید از مراجع بخواهد مطالب گفته شده را بازگو نماید تا مطمئن شود که وی مطالب را کاملاً درک کرده است. Paraphrasing
- کمک به تصمیم گیری‌های بیمار: علاوه بر دانش فنی و مهارتها، مشاور بایستی خویشتندار و آگاه باشد و اجازه بدهد مراجع خود تصمیم گیری نماید و وی فقط نقش کمک کننده داشته باشد.
- محرمانه بودن مذاکرات (Confidentiality): که با سری بودن تفاوت دارد و اصولاً اعتماد یکی از مهمترین عوامل در ارتباط بین مراجع و مشاور است و موجب پیشرفت رابطه می‌شود.
- بیان عبارات مترادف: مشاور آنچه را که شنیده است با عباراتی دیگر برای مراجع تکرار کند تا وی باور کند که سخنانش درک شده است.
- مقابله کردن (challenging): مشاور باید در مقابل عدم ثبت در توضیحات و یا شکست مراجع در انجام وظایف توافق شده برخورد کند ولی نه بصورت خشم و سرزنش.
- ارتباط (Relationship): مشاور باید ارتباط میان رفتار مراجع و واکنش‌های دیگران را به وی گوشزد نماید.
چگونگی روند مشاوره:
- بایستی از سوالات مستقیم و صریح استفاده شود.
- به این موضوع توجه شود که مراجع از صحبت در مورد مسائل جنسی دچار خجالت می‌شود.
- در مورد روش‌های اشاعه عفونت با مراجع صحبت شود.
- بر اینکه هیچ درمان قطعی وجود ندارد و پیشگیری تنها راه دفاع است، تأکید شود.
- در مراحل مختلف از مراجع بخواهد مطالب مطرح شده را بازگو نماید.
- مراجع درک کند که مسئولیت اصلی با خودش می‌باشد.
در صورت وجود شرایط زیر مشاوره با شکست مواجه خواهد شد:
- کنترل کردن مراجع و شرط گذاشتن برای وی Controlling
- قضاوت کردن Judging
- اخلاقی جلوه داده موضوع Moralizing
- برچسب زدن به مراجع Labeling
- هول نشدن مراجع به احساسات و موقعیت مراجع not accepting alien feelings
- اطمینان کاذب دادن unwarranted reassuring
- سعی در ابراز نصیحت Advising
- استنطاق و بازجویی نمودن interrogating
- تشویق بیش از حد و وابسته نمودن مراجع encouraging dependence
- غلو نمودن و گول زدن مراجع cageling
در صورت وجود شرایط زیر می‌توان جلسات مشاوره را قطع نمود:
- توان سازگاری مراجع و برنامه ریزی کافی برای عملکرد روزانه
- وجود یک سیستم حمایتی قوی خانوادگی و اجتماعی
پایان مقاله